گزارش بازرسان مدارس از بررسی دوره قاجار و پهلوی، بررسی روند تشکیل اداره بازرسی



گزارش کردن خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) کتاب «بازرسان مدرسه در دوره قاجار و پهلوی» نوشته زهرا علیزاده بیرجندی (عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند) و زهرا حمیدی (عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد داراب) توسط انتشارات تاریخ ایران منتشر شد. . این کتاب مشتمل بر چهار فصل با عناوین «رویکردهای مقوله بازرسی و پیشینه آن»، «گزارش بازرسان مدارس شهرهای مختلف ایران»، «ساختار و محدوده وظایف اداره بازرسی» و «وضعیت» است. گزارش بازرسان بهداشت مدارس.

نقش محوری آموزش و پرورش و مؤسسات آموزشی در توسعه انسانی، موضوعات این رشته را در اولویت مطالعه آینده پژوهان و پژوهشگران حوزه های مختلف قرار داده است. در واقع، به دلیل تأثیر آموزش بر سایر نهادهای اجتماعی، موضوعات آن جایگاه مهمی در حوزه پژوهش های میان رشته ای به خود اختصاص داده است.

در ردیابی تاریخچه نظارت در ایران، تصویب اولین قانون اداری توسط وزارت آموزش و پرورش، رفاه و صنعت نقطه عطفی است. بر اساس این مصوبه، در کنار موضوعات مختلف آموزشی، دستور بازرسی مدارس و کنترل کتب درسی نیز به تصویب رسید. در اصل دوازدهم قانون اساسی آموزش و پرورش مصوب آبان ۱۲۹۰ آمده است: «بازرسان دولتی حق ورود و بازرسی از کلیه مدارس رسمی و غیر رسمی را دارند و هیچ مدیری در هیچ زمانی حق اعتراض ندارد». (به نقل از مجموعه تصویب نامه مجلس شورای ملی)

در این دوره با افزایش تعداد مدارس، کنترل و نظارت آموزش و پرورش ضروری تلقی شد و گسترش یافت. به همین منظور بازرسان و بازرسان مختلف از مدرسه بازدید کردند و گزارش بازرسی خود را کتبا اعلام کردند. در گزارش بازرس وزارت آموزش و پرورش، روش تدریس معلم، مشکل در تدریس معلم، میزان دانش و تخصص معلم، کتاب های تدریس شده، سطح علمی و اطلاع رسانی دانش آموزان آمده است. وضعیت مدارس از نظر تجهیزات، میزان بهره مندی دانش آموزان از روش تدریس معلمان، نظافت مدرسه، نحوه برگزاری امتحانات مدارس، مقررات صادره در قانون، رعایت مدیران و کادر آموزشی را محدود می کند. مسائلی مانند وزارت آموزش و پرورش مطرح شده است.

در دوران پهلوی اول تحت تأثیر سیاست‌های دولت به‌ویژه تمرکز و نظارت بیشتر دولت بر امور، اختیارات و محدوده بازرسان و حوزه بازرسی افزایش یافت. بررسی گزارش بازرسان، قوانین و مقررات مصوب وزارت آموزش و پرورش، شامل اطلاعات مربوط به وظایف بازرسان و ماهیت اداره بازرسی و اهداف تأسیس آن است.

با توجه به اهمیت مقوله بازرسی در نظام آموزشی و عدم مطالعات تاریخی در این زمینه، پژوهشگران این کتاب موضوعاتی از قبیل فرآیند تشکیل، ساختار اداری، وظایف و وظایف اداره بازرسی را مطرح کرده اند. بازرسان مدارس، نحوه کار و تحلیل محتوای گزارشات بازرسان مدارس. دوره قاجار و پهلوی را مطالعه کردند.

در خصوص ضرورت انجام این تحقیق نکات مختلفی را می توان ذکر کرد که مهمترین آنها عدم انجام مطالعات تاریخی در این زمینه است. این پژوهش علاوه بر کمبود مطالعات تاریخی، زوایای ناشناخته و مغفول مانده از تاریخ آموزش و پرورش در ایران مورد مطالعه را آشکار می سازد. از آنجایی که گزارش بازرسان مدارس نیز بخشی از آسیب ها و مشکلات نظام آموزشی را منعکس می کند، این پژوهش از منظر آسیب شناسی نظام آموزشی در ایران جای توجه دارد.

بررسی پیشینه پژوهش حاضر نشان می دهد که جز گزارشی مختصر و مختصر با عنوان «برخی اسناد تاریخی بازرسی مدارس» به قلم سیدمحمدحسین منظور الاجداد و مریم، اثر مستقل و مستندی در این زمینه صورت نگرفته است. ترک کردن گزارش مذکور صرفاً مربوط به روش تدریس شیمی بر اساس سه سند سال ۱۳۱۵ هجری قمری می باشد. از این رو پژوهش حاضر اثری جدید و بدیع در این زمینه محسوب می شود.

نویسندگان کتاب در بخشی از مقدمه خود نوشتند: «تحقیق زیر به دلیل ارتباط با مسائل فرهنگی به ویژه آموزش، نظام بازرسی آموزشی و تاریخچه آموزش، موضوعی میان رشته ای است و جدای از این حوزه ها، لازم به ذکر است که این مبحث به دلیل بخش بازرسی به عنوان یک نهاد، به جامعه شناسی مرتبط است و بر ساختار و عملکرد بازرسان به عنوان کارگزاران این سازمان تمرکز دارد، بنابراین مخاطبان این اثر طیف متنوعی از پژوهشگران تاریخ، پژوهشگران علوم دانشگاهی و جامعه شناسان خواهند بود. با توجه به منابع مورد استفاده، پژوهش حاضر به اسناد سازمان ملی ایران تکیه دارد، در عین حال، مرکز اسناد فارس، تبریز، اسناد برخی از مراکز آرشیوی مانند حمدان، سیستان و بلوچستان، کرمان، آستان قدس، و پژوهشکده آموزشی خراسان جنوبی نیز استفاده شده است.

تاریخ ایران کتاب «بازرسان مدرسه در دوره قاجار و پهلوی» نوشته زهرا علیزاده بیرجندی (عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند) و زهرا حمیدی (عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد داراب) را منتشر کرد. هر عدد ۱۰۰۰، ۲۱۲ صفحه و با قیمت ۱۳۰ هزار تومان منتشر شده است.